گزارش دهی تئوری تغییر : نسخههای مختلف تئوری تغییر
فهرست مطالب
انواع تئوری تغییر در علوم اجتماعی و مدیریت به منظور توصیف و تبیین فرآیندهای تغییر در سازمانها و جوامع توسعه یافتهاند. در این گزارش، به بررسی نسخههای مختلف تئوریهای تغییر برای مقاصد مختلف پرداخته خواهد شد. این نسخهها شامل نسخه متنی، نسخه سادهشده، و نسخه همراه با جزئیات میشوند.
انواع تئوری تغییر برای مقاصد مختلف
روشن است که درباره اینکه جزئیات مداخلات، بهویژه مداخلههای بزرگ و چندوجهی را تا چه حد میتوان به شکل مفید در مدل تئوری تغییر به تصویر کشید، محدودیتهایی وجود دارد. ما به نسخه قابل مدیریت از مدل تئوری تغییر هم برای کار و هم برای اهداف ارتباطی نیاز داریم. داشتن حداقل سه نسخه از هر تئوری تغییر میتواند مفید باشد.
نسخه متنی ، یکی از انواع تئوری تغییر
نسخه متنی یک توصیفی از تئوری تغییر است که در یک یا دو جمله توضیح میدهد که چگونه که برنامهریزی یا پیادهسازی یک مداخله خاص قرار است کار کند. نسخه متنی درواقع یک رویکرد روایتی به تئوری تغییر است. این نسخه به روشی ساده توضیح میدهد که چگونه مداخله قرار است کار کند، همچنین میتواند مفروضات منطقی زیربنایی در پسِ مداخله را نیز نمایان کند. این نسخه توصیف اولیه یا «خط داستانی» است که توسط مدیران (یا سیاستمداران) وقتی از آنها خواسته میشود توضیح دهند که چرا فکر میکنند مداخله مؤثر خواهد بود ارائه میشود. همچنین این نسخه ممکن است بهصورت چند جمله در اسنادی خطمشی مشخص میشود آورده شود. یک مثال ساده از نسخه متنی تئوری تغییر برای مداخله از طریق تبلیغات تلویزیونی ضد سیگار میتواند چنین باشد:
“سیگاریها با توصیف مضرات سیگار در تلویزیون، سیگار را ترک خواهند کرد.“
در مثال تغذیه کودک، تئوری تغییر روایتی چیزی شبیه به این است:
“مادران با آموزش و آگاهی دادن به مادران در مورد اهمیت رژیم غذایی مناسب برای فرزندانشان، رفتار گذشته خود را تغییر داده و به دنبال بهبود رژیم غذایی فرزندان خود خواهند بود.“
فرض منطقی در اینجا این است که اطلاعات بهتر رفتار را تغییر میدهد. تئوری تغییر روایتی، با توجه به اینکه نحوه توصیف و دفاع از مداخله را مشخص میکند نقش مهمی ایفا میکند. این نسخه از تئوری تغییر درواقع جوهره تئوری عمومی تغییر است.
نسخه سادهشده ، یکی از انواع تئوری تغییر
نسخه دوم تئوری تغییر، یک تئوری کلی سادهشده از تغییر است تا تصویر کلی را برای یک مداخله چندوجهی نشان دهد. چنین نسخهای از تئوری تغییر بهصورت ویژه برای مداخلات کافی چندوجهی مفید است. در اینجا نسخه سادهشده تئوری تغییر، فقط میتواند یک مسیر اثرگذاری سادهشده، که هر تئوری آشیانهای یا تودرتوی تغییر را همراه با مفروضات منطقی و مربوط را در یک مثلث در کنار خود نشان میدهد، باشد. در شکل زیر مثال تغذیه خردسالان را با تئوری تغییر درباره تئوری ی تودرتوی تعامل با شوهر و سایر اعضای خانواده، که در مثلث به آنها اشاره شده است؛ نشان میدهد.
نسخه همراه با جزئیات ، یکی از انواع تئوری تغییر
نسخه سوم و دقیقتر از یک تئوری تغییر علّی معمولاً یک مدل نمودار مانند آنچه در شکلزیر نشان داده شده است. در چنین مدلی مسیرهای اثرگذاری و مفروضات مربوط به هر پیوند علّی، جزئیات تئوری تغییر را نشان میدهد.
هر یک از این نسخههای تئوری تغییر کاربردهای خاص خود را دارد و اغلب در دسترس بودن هر سه آن مفید است. راه دیگری برای سادهسازی مدل تئوری تغییر حذف برخی از «کادرها» و گنجاندن ماهیت آنها در مفروضات پیوند علّی و بازنگری اساسی و تنظیم مجدد بسته علّی برای هر پیوند است. برای بسیاری از مداخلات، نمایش تمام عناصر مسیر اثرگذاری یا تئوری تغییر در یک نمودار میتواند دستوپا گیر باشد و درنتیجه نمودار بسیار پیچیدهای پر از فلشها و جعبهها ایجاد شود. شکل زیر یک “نسخه سادهشده” از شکل بالا را نشان میدهد که در آن کادرهای دریافت کنندگان و ظرفیت تغییر حذف شدهاند. انجام این کار اغلب وسوسهانگیز است، چراکه معمولاً اینگونه تصور میشود که این کادر و قسمت تغییرات رفتاری است که نتایج کلیدی ما در طول مسیر اثرگذاری است.
شکل زیر هنوز جوهره مسیر ضربه را به ما نشان میدهد، اما در توسعه آن بهعنوان یک تئوری تغییر، باید به خاطر داشت که جنبههای مربوط به دریافت کنندگان و تغییر ظرفیت بهصراحت نشان داده نشده است. در این نمونه، مفروضاتی که پشت فلشهایی که از فعالیتها و خروجیها به تغییرات رفتاری منتهی میشوند باید شامل مفروضاتی در مورد تغییر دریافتکنندگان و ظرفیت باشند. یعنی بستههای علّی مرتبط با هر پیوند دستنخورده باقی میمانند، فقط در موقعیتهای متفاوت قرار میگیرند. توجه کنید که هدف در اینجا نمایش سادهتر مدل تئوری تغییر است و نادیده گرفتن مسائل مربوط به دریافتکنندگان و تغییر ظرفیت در عمل بهطور قابلتوجهی تئوری تغییر را تضعیف میکند.
تئوریهای تغییر به عنوان ابزارهای مفیدی در مدیریت تغییر و بهبود فرآیندهای سازمانی مطرح هستند. نسخههای مختلف این تئوریها، از نسخه متنی برای توصیف اصول اساسی تا نسخه سادهشده برای تبیین مفاهیم به شکل سادهتر و نسخه همراه با جزئیات برای تحلیل دقیقتر و کاملتر از فرآیندهای تغییر مورد استفاده قرار میگیرند. انتخاب نسخه مناسب بستگی به مقاصد و نیازهای تحقیق یا اجرای تغییر دارد.
تلگرام فرمانا
سیاههی جستارهای بستهی دوم فرماناسازی
فَرماناها مجموعهای از ابزارها و راهنماییهای مدیریتی است که به شما در تصمیمگیری کمک میکند. فَرمانا از حیث نظری متکی بر روششناسیهای علمی در حوزه تصمیم گیری و ارزیابی است و به شما کمک میکند تا تصمیمهای متکی بر داده و شواهد اتخاذ کنید. اینجا به شما کمک میکنیم تا فَرمانده بهتری برای سازمان خود باشید. فَرمانا آرزو دارد با کنشگری خود، زمینهساز سازمانهایِ ایرانی بهتر باشد.
سیاههای از گامهای پیدرپی که برای تسلط بر مباحث مربوط به این گام نیاز دارید را در لیست زیر مشاهده میفرمایید. شما میتوانید این مجموعه جستار را با ترتیب پیشنهادی و یا بسته به نیاز خود مطالعه کنید.