رویکردها در ارزیابی : یافتن مناسب ترین پرسش درباره ارزیابی
فهرست مطالب
در فرآیند ارزیابی عملکرد سازمان، یافتن پرسشهای مناسب و انتخاب رویکردهای مناسب بسیار اهمیت دارد. این مقاله به معرفی رویکردهای مختلف در ارزیابی میپردازد و از جمله انواع ارزیابی مانند ارزیابی فرایند، ارزیابی اثرگذاری، ارزیابی بر اساس ارزش پول، و ارزیابی و پاسخ به پرسشهای درباره یادگیری برای آینده را بررسی میکند. همچنین، به رویکردهای نوظهور در ارزیابی نیز اشاره میشود. پیش از شروع بحث باید درباره مداخله صحبت کنیم. از نظر ما اعمال مدیریت در یک سازمان و یا یک جامعه از طریق مداخله صورت می پذیرد.
“مداخله” هرگونه خطمشی، سیاست، برنامه، پروژه یا سایر فعالیتهای بخش حکومتی است که بهمنظور ایجاد تغییر انجام میشود.
بهطور مثال تغییر ساعت ورود کارکنان به کارخانه برای کاهش میزان مصرف انرژی، تغییر تعرفه واردات یک نوع کود توسط وزارت کشاورزی، همکاری و یا عدم همکاری شهرداری با بخش خصوصی در جمع آوری پسماندها، راهاندازی و استفاده از سامانههای هوشمند در رسیدگی به شکایات مردم توسط قوه قضائیه، تغییر قیمت حاملهای انرژی در صنعت فولاد همگی نمونههایی از مداخله است.
مدیر اثر مداخله های خود بر روی سازمانش و یا مداخلات سازمانش بر روی جامعه هدفش را به صورت منظم ارزیابی می کند. در چنین شرایطی شما گامبهگام خطاهای خود را شناسایی خواهید کرد و تلاش میکنید تا با کاهش این خطاها، به شرایط مطلوب برسید.
انواع ارزیابی عملکرد سازمان و مداخلات مدیر کدامند ؟
پیش در مقاله ” تعیین محدوده ارزیابی ” درباره نحوه تعیین محدوده ارزیابی با استفاده از مجموعهای از پرسشها صحبت کردیم. پرسشهای ایجاد شده در فعالیتهای بخش محدودهبندی سه نوع از ارزیابی را پوشش میدهند:
- ارزیابی فرآیند
- ارزیابی اثرگذاری
- ارزیابی از ارزش برای پول
انواع پرسشهای مربوط به هر یک از این ارزیابیها در جدول زیر آمده است. برای درک کامل یک مداخله، احتمالاً جنبههایی از هر سه نوع ارزیابی موردنیاز است و هر کدام بهتنهایی ضعفهایی را خواهند داشت. برای مثال، دانستن میزان اثرگذاری یک مداخله بهندرت توضیح میدهد که چرا این اثرگذاری رخ داده است. این امر به ویژه زمانی اهمیت دارد که نتایج مورد انتظار به دست نیاید. در این مورد، ارزیابی فرآیند میتواند شواهد اساسی جهت درک اینکه آیا مسئله ناشی از طراحی مداخله است یا ارائه مداخله، و اینکه آیا میتوان بر این مسئله شناساییشده غلبه کرد، ارائه دهد
نوع اول از ارزیابی عملکرد سازمان : ارزیابی فرایند
پرسشهای مهم ارزیابی فرایند عبارتند از:
پرسش اصلی ارزیابی فرایند : از نحوه انجام مداخله چه میتوان آموخت؟
بر همین اساس این پرسشها را می توان مطرح کرد:
آیا مداخله طبق برنامه انجام شد؟
- آیا منابع کافی وجود داشت؟
- آیا مسائل غیرمنتظره یا ناخواستهای در ارائه مداخله وجود داشت؟
- مداخله تا چه حد به تمام افرادی که در نظر گرفته شده بود رسیده است؟
چه چیزی برای چه کسی و چرا خوب یا کمتر خوب کار کرد؟ چه چیزی را میتوان بهبود بخشید؟ از روشهای ارائه مورداستفاده چه میتوان آموخت؟
- آیا میشد مداخله را با هزینه کمتر تهیه و تحویل داد؟
زمینه چگونه بر ارائه اثرگذاری گذاشته است؟
- عوامل خارجی چگونه بر ارائه و عملکرد مداخلات تأثیر گذاشتند؟
نوع دوم ارزیابی عملکرد سازمان : ارزیابی اثرگذاری
پرسش اصلی ارزیابی اثرگذاری: مداخله چه تفاوتی ایجاد کرد؟
بر همین اساس این پرسشها را می توان مطرح کرد:
آیا مداخله به نتایج مورد انتظارش دست یافته است؟
- تا چه حد؟
آیا مداخله باعث تفاوت شد؟
- تا چه حد میتوان نتایج را به مداخله نسبت داد؟ چقدر میتوانیم مطمئن باشیم که مداخله عامل تغییرات مشاهدهشده است؟
- چه فاکتور علی باعث تأثیرات مشاهدهشده است؟
- چقدر میتوان به عوامل خارجی نسبت داد؟
- بدون مداخله چه اتفاقی میافتاد؟
زمینه چگونه بر نتایج تأثیر گذاشته است؟
- آیا مداخله به نتایج ناخواستهای منجر شده است؟
- آیا نتایج تحت تأثیر عوامل خارجی دیگری (بهجز مواردی که فکر میکردیم اثرگذار است) قرار گرفته است؟
گروههای مختلف تا چه حد به طرق مختلف تحت تأثیر قرار گرفتهاند، چگونه و چرا؟
آیا میتوان مداخله را بازتولید کرد؟
چه درسهای قابلتعمیم درباره تأثیر آموختهایم؟
نوع سوم ارزیابی عملکرد سازمان : ارزیابی بر اساس ارزش پول
پرسش اصلی در ارزیابی ارزش به ازای پول: آیا مداخله استفاده خوبی از منابع بود؟
این مداخله چقدر مقرونبهصرفه بود؟
- هزینه هر واحد (از نتیجه، شرکت کننده و غیره) چقدر است؟
- هزینههای ارائه مداخله چقدر است؟
- آیا مداخله مقرونبهصرفه است (در مقایسه با جایگزینها و در مقایسه با انجام هیچ کاری)؟
- مقرونبهصرفهترین گزینه چیست؟
ارزش برای پول در مداخله چقدر بود؟
- منافع آن چیست؟
- هزینهها چیست؟
- آیا منافع بر هزینهها بیشتر است؟
- نسبت هزینهها به منافع چقدر است؟
آیا مداخله بهترین استفاده از منابع است؟
- نسبت هزینهها به منافع در مقایسه با مداخلات جایگزین چگونه است؟
ارزیابی عملکرد سازمان و پاسخ به پرسشها درباره یادگیری برای آینده
انواع مختلف ارزیابی با هم میتوانند به پاسخگویی به پرسشهای مورداستفاده برای یادگیری آینده کمک کنند:
- آیا اهداف مداخله در زمینههای مختلف مرتبط هستند؟
- آیا میتوان انتظار داشت که این خطمشی در زمینههای دیگر کار کند؟
- آیا مداخله از منظر مالی، اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی پایدار است؟
چه چیزی در مورد نحوه مداخله در این فضای مداخله آموخته شده است که میتواند به سایر برنامههای جدید و ارزیابیهای آینده منتقل شود.
رویکردهای نوظهور در ارزیابی عملکرد سازمان
رویکردهای جدیدتر در ارزیابی برای ارائه ابزارهای بیشتر جهت استفاده در ارزیابی پیچیدگی، از جمله رویکردهای مشارکتی، در حال ساخته شدن هستند. رویکردی که بهطور فزایندهای در حال حاضر رایج شده است، ارزیابی توسعهای است (پتون، 2006)، که مبتنی بر برخورد با نتایج نامشخص یا نوظهور است و به عنوان بخشی از یک حلقه پیوسته از توسعه و تکرار برنامه در نظر گرفته شده است. رویکردهای ارزیابی توسعهای اغلب در زمینههای نوآوری به کار میروند، جایی که ممکن است به چارچوببندی تفکر، طرح مسائل و ارائه بازخورد سریع در مورد اجرای مداخلات کمک کند. تعدادی دیگر از رویکردهای جایگزین در حال ظهور بهصورت ویژه برای مدیریت پیچیدگی در مداخلات به وجود آمدهاند.
در ارزیابی، یافتن پرسشهای مناسب و انتخاب رویکردهای مناسب میتواند به تصمیمگیران کمک کند تا به دقت تر و کارآمدتر ارزیابیهای مختلف را انجام دهند. انواع ارزیابی میتوانند بر اساس اهداف مداخلات، فرایندها، اثرگذاری، ارزش پول، و نیازهای آینده متناسب با سازمان مورد استفاده قرار گیرند. همچنین، رویکردهای نوظهور در ارزیابی میتوانند به تطابق با چالشها و فرصتهای جدید در زمینه ارزیابی کمک کنند.
سیاههی جستارهای بستهی سوم فرماناسازی
فَرماناها مجموعهای از ابزارها و راهنماییهای مدیریتی است که به شما در تصمیمگیری کمک میکند. فَرمانا از حیث نظری متکی بر روششناسیهای علمی در حوزه تصمیم گیری و ارزیابی است و به شما کمک میکند تا تصمیمهای متکی بر داده و شواهد اتخاذ کنید. سیاههای از گامهای پیدرپی که برای تسلط بر مباحث مربوط به این گام نیاز دارید را در لیست زیر مشاهده میفرمایید. شما میتوانید این مجموعه جستار را با ترتیب پیشنهادی و یا بسته به نیاز خود در ارزیابی عملکرد سازمانتان مطالعه کنید.