تصمیم گیری چند معیاره ؛ معرفی مفهوم و روش‌ها

روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره (MCDM) برای ارزیابی و انتخاب بهترین گزینه از میان مجموعه‌ای از گزینه‌ها که شامل معیارها یا اهداف متعدد هستند، استفاده می‌شود. مفاهیم کلیدی در روش های MCDM عبارتند از:

• معیارها(Criteria): معیارها عوامل یا ویژگی هایی هستند که برای ارزیابی گزینه ها استفاده می شوند. معیارها می توانند کیفی یا کمی باشند و ابعادی را نشان می دهند که گزینه های رقیب با آنها ارزیابی می شوند.
• گزینه های جایگزین(Alternative): گزینه های جایگزین گزینه ها یا روش های مختلف در دنیای واقعی هستند که برای تصمیم گیری در دسترس هستند. هر جایگزین بر اساس عملکرد آن در معیارهای تعریف شده ارزیابی می شود.
• ترجیح (Preference): ترجیح(یا ترجیحات) به اهمیت یا ارزش نسبی اختصاص داده شده به هر معیار توسط تصمیم گیرندگان اشاره دارد. ترجیحات می تواند بسته به زمینه، اهداف و ذینفعان درگیر در فرآیند تصمیم گیری متفاوت باشد.

• تابع مطلوبیت(Utility): تابع مطلوبیت نمایشی ریاضی از ترجیحات تصمیم گیرندگان است که یک مقدار یا مطلوبیت عددی را به هر گزینه بر اساس عملکرد آن در سراسر معیارها اختصاص می دهد. توابع سودمند برای تجمیع مقادیر معیار در یک امتیاز کلی یا رتبه بندی برای هر جایگزین استفاده می شود.
• ماتریس تصمیم(Decision Matrix): ماتریس تصمیم نمایشی جدولی از گزینه ها و معیارهایی است که برای سازماندهی و مقایسه عملکرد آنها استفاده می شود. ماتریس های تصمیم گیری، ارزیابی و مقایسه سیستماتیک گزینه ها را بر اساس عملکرد آنها در چندین معیار تسهیل می کنند.
• وزن دهی(Weighting): وزن دهی شامل تعیین اهمیت یا وزن نسبی به معیارها بر اساس اهمیت آنها در فرآیند تصمیم گیری است. وزن دهی به انعکاس ترجیحات و اولویت های تصمیم گیرندگان در هنگام ارزیابی گزینه ها کمک می کند.
• روش‌های امتیازدهی(Scoring Methods): روش‌های امتیازدهی برای تعیین کمیت عملکرد گزینه‌های مختلف در برابر معیارها استفاده می‌شود. بسته به ماهیت معیارها و در دسترس بودن داده ها، می توان از روش های مختلف نمره گذاری، مانند مقیاس های عددی، ارزیابی های کیفی یا مدل های ریاضی برای امتیازدهی استفاده کرد.
• تکنیک های تجمیع(Aggregation Techniques): تکنیک های تجمیع برای ترکیب امتیازات معیارهای جداگانه در ارزیابی کلی گزینه ها استفاده می شود. تکنیک های متداول تجمیع شامل موارد مختلف تحلیل مانند AHP،ANP، TOPSIS و.. باشد.
• تحلیل حساسیت(Sensitivity Analysis): تحلیل حساسیت برای ارزیابی قوت نتایج تصمیم گیری نسبت به تغییرات وزن معیارها یا مفروضات استفاده می شود. تجزیه و تحلیل حساسیت به تصمیم گیرندگان کمک می کند تا تاثیر عدم قطعیت و تغییرپذیری را بر نتایج تصمیم گیری درک کنند. برای انجام تحلیل حساسیت می توانید مسیرهای مختلفی را طی کنید تا به نتیجه مطلوب خود درباره تحلیل اثرگذاری در نظر گرفتن متغیرها و معیارها دست بیابید.