راهنمای نگارش بیزینس پلن (Business Plan)
اگر در حال نوشتن بیزینس پلن (Business Plan) هستید و دوست دارید که اطلاعات کاملی درباره نحوه نوشتن آن داشته باشید، این مطلب برای شماست. اینجا تلاش میکنیم که نوشتن یک بیزینس پلن را از ابعاد مختلف بررسی کنیم و به شما در زمینه نوشتن بیزینس پلن کمک کنیم. پس با ما همراه باشید.
هدف از نوشتن طرح کسب و کار و یا بیزینس پلن را بشناسید.
ما در مدیریت مفهومی به اسم “Decision Point” داریم. در فارسی میتوان این عبارت را به “هنگامه های تصمیم” ترجمه کرد. در مدیریت یک سازمان (مانند مدیریت یک کسب و کار) در زمانهایی که نیاز به اخذ تصمیم هست، (هنگامه های تصمیم) مدیران تلاش می کنند تا با استدلال های درست که برپایهی داده های درست ساخته شده اند، تصمیم گیری کنند. در این هنگامههای تصمیم گیری، ابزارهایی وجود دارد که به مدیران در تصمیم بهتر و تصمیم گیری با استفاده از دادهها، کمک می کند. یکی از این ابزارها بیزینس پلن و یا طرح کسب کار است.
پس اگر در حال نوشتن یک بیزینس پلن (Business Plan) هستید، بهتر است به این فکر کنید که چه هنگامهی تصمیمی (Decision Point) شما را نوشتن این بیزینس پلن سوق داده است؟ آیا در حال وام گرفتن از یک بانک هستید؟ یا خودتان در حال سرمایه گذاری هستید؟ آیا بناست که نظر سرمایه گذار را به سرمایه گذاری جلب کنید؟ آیا در حال بررسی خرید یک دستگاه تولیدی جدید برای کسب و کار خودتون هستید؟ یا این که اصلا در حال بررسی راه اندازی یک کسب کار جدید هستید؟
پاسخ به این سوالات درباره بیزینس پلن بسیار اهمیت دارد. چرا ؟
این موارد، بیزینس پلن شما شکل ویژه ای را به خودش خواهد گرفت. قاعدتا برای شما قابل درک است که وقتی یک نفر با هدف سرمایه گذاری کردن در حال تهیه بیزینس پلن یا طرح کسب و کار است، بدبینانه ترین شرایط را در نظر می گیرد؛ در مقابل همین فرد زمانی که در حال دریافت وام یا سرمایه است، خوشبینانه ترین حالت بیزینس پلن یا طرح کسب و کار را به وام دهنده یا سرمایه گذار ارائه خواهد کرد.
پس پیش از هر چیزی چرایی نوشتن طرح کسب و کار خودتان را بررسی کنید. نوشتن بیزینس پلن ( طرح کسب و کار ) جای بازی زیادی دارد. در صورتی که نسبت به چرایی نگارش یک طرح تجاری آگاهی نداشته باشید، به احتمال زیاد به نتیجه خوبی نمیرسید.
تعریف بیزینس پلن
یک طرح کسب و کار سندی مکتوب درباره این است که کسب و کار چگونه به اهداف خود می رسد. یک بیزینس پلن خوب:
- توصیفی روشن از کسب و کار و چگونگی سوددهی آن ارائه می کند.
- به پرسش ها و ابهامات ذینفعان درباره کسب و کار و چگونگی رسیدن آن به سود پاسخ می دهد.
- فرضیاتی که درباره کسب و کار وجود دارد را به دقت بررسی و مورد ارزیابی قرار می دهد.
چند تعریف مهم : مفاهیم نزدیک و دور به بیزینس پلن(Business Plan) یا طرح تجاری
مفاهیم دور و نزدیکی به طرح کسب و کار یا بیزینس پلن وجود دارد. این مفاهیم گاها با بیرینس پلن یا طرح کسب و کار اشتباه گرفته میشود. بهتر است پیش از ادامه دادن بیشتر این مقاله با آنها آشنا باشید.
طرح کسب و کار در برابر مدل کسب کار
بهتر است با یک مثال راهگشا درباره بیزنس پلن و مدل کسب و کار شروع کنیم. فرض کنید کسی پیش شما می آید و می گوید من قصد واردات مسواک دارم. اگر بتوانم تنها به دو درصد از بازار هدفم ( دو درصد جمعیت دارای دندان در ایران! 🙂 ) مسواک بفروشم و از هر کدام دو هزارتومان سود دریافت کنم، میلیاردر می شوم. پاسخ شما به او چیست؟
افرادی شبیه این دوست ما همیشه وجود داشته اند، اما هیچ وقت موفق نمی شوند. چرا؟ چون این افراد تمایز بیزینس پلن و بیزینس مدل را درک نکرده اند. آنها بیزینس پلن خوبی دارند اما بیزینس مدل درستی ندارند. بیزینس مدل ها معمولا اجزای مختلف کسب و کار را شفاف می کنند. در یک بیزینس مدل به بررسی مواردی مانند ارزش اصلی پیشنهادی، شرکای کلیدی، کانال های عرضه و… پرداخته می شود. مدل های کسب و کار برای تکمیل بیزینس پلن ها ارائه می شود. در یک بیزینس پلن معمولا بیشتر به ارائه تصویری کلی از کسب و کار و میزان سوددهی کسب و کار پردخته می شود.
در واقع دو مفهوم طرح کسب و کار و مدل کسب و کار به صورت کلی با یکدیگر متفاوت هستند. در مدل کسب وکار به بررسی “چگونگی” کار کردن یک کسب و کار پرداخته می شود؛ اما مهمترین پرسش یک طرح کسب و کار یا بیزینس پلن “چقدر” و تصویرسازی در مورد آینده یک کسب و کار است. علاوه بر این بیزینس پلن ها معمولا جزئیات زیادی از ارقام را در بر دارند، اما در مقابل بیزینس مدل یک طرح توصیفی کلی است.
بیزینس پلن در برابر طرح های امکانسنجی
یکی دیگر از مواردی که دارای همپوشانی و نزدیکی قابل توجه با طرح کسب و کار یا بیزینس پلن است، مطالعات امکانسنجی است. بر خلاف مدل کسب و کار که در بخش قبل به تفاوت های آن با طرح کسب و کار اشاره کردیم، و به صورت ذاتی و کلی با بیزینس مدل متفاوت بود، یک طرح امکانسنجی از نظر عناوین تقریبا شبیه یک طرح کسب و کار (بیزینس پلن) است.
شاید بتوان مهمترین تفاوت این دو را در موارد زیر دانست:
1- دامنه تحلیل: یک طرح امکانسنجی یک موضوع یا ایده مشخص را به صورت دقیق مورد تحلیل و بررسی قرار میدهد. اما یک طرح کسب و کار بیشتر درباره ابعاد پیاده سازی یک طرح کسب و کار و با جزئیات کمتر توضیح میدهد.
2- عمق و دقت : یک طرح امکانسنجی به مراتب عمیق تر و با بررسی های جزئی بیشتر ارائه می شود.
3- زمان : از نظر زمانی یک طرح امکانسنجی همیشه پیش از اجرای یک برنامه انجام می شود. اما طرح کسب و کار می تواند حتی پس از پیاده سازی و تنها با هدف توصیفی ارائه شود.
4- از نظر عناوین یک طرح کسب و کار نسبت به مطالعه امکانسنجی بازتر و منعطف تر است.
در واقع می توان گفت که در یک طیف هر چه جزئیات محاسباتی بیشتر باشد، به طرح امکانسنجی نزدیک تر شده ایم و هر چه موارد توصیفی از برنامه بیشتر باشد، به طرح کسب و کار نزدیک تر شده ایم.
نیاز مشتری از تهیه طرح تجاری را دقیقا بررسی کنید.
در نهایت باید به دقت نیاز خود و یا مشتری خودتان در زمان تهیه بیزینس پلن و یا طرح تجاری بشناسید. معمولا افراد خودشان هم دید دقیقی نسبت به این که یک طرح تجاری قرار است چه نیازهایی از آن ها را برطرف کند را ندارند. در واقع علاوه بر این که باید هنگامهی تصمیمی که منجر به نیاز به طرح کسب و کار شده است را شناسایی کنید؛ باید تحلیلی از عمق مورد نیاز در تهیه هر بخش از بیزینس پلن را هم داشته باشید. به ویژه این که معمولا افراد و سازمان های درخواست کننده هم با دقت کمی در مورد این موضوعات صحبت می کنند. لذا لازم است که پیش از شروع به تهیه طرح با آنها در مورد این که به چه عناوینی نیاز دارند و در هر عنوان تا چه اندازه باید عمیق بررسی انجام شود به توافق برسید.
لازم است که پیش از شروع به تهیه بیزینس پلن (Business Plan) با آنها در مورد این که به چه عناوینی نیاز دارند و در هر عنوان تا چه اندازه باید عمیق بررسی انجام شود به توافق برسید.
نمونه بیزینس پلن (Business Plan) یا طرح کسب و کار
با توجه به موارد ذکر شده، ما ساختار زیر را برای یک طرح کسب و کار پیشنهاد میکنیم. در زمان نگارش یک طرح کسب وکار باید بدانید که کدام یک از موارد را می توان حذف کرد، کدام یکی را باید خلاصه نوشت، کدام یک به توضیح مبسوط نیازمند است و میزان عمق تحلیل در هر کدام از بخش های تحلیلی باید چقدر باشد. همه این موارد به نیاز شما و مشتری بستگی دارد. چارچوب زیر را میتوان، به عنوان چارچوب عمومی یک طرح کسب و کار معرفی کرد:
- خلاصه مدیریتی
- مقدمه و معرفی
- اهداف این سند
- معرفی و تاریخچه موضوع/محصول/خدمت
- توضیحات تمرکز بر کسب و کار مشتری هدف
- تحلیل بازار
- بخش بندی بازار و معرفی بازار هدف
- تحلیل رقبا
- قیمت گذاری
- برنامه های ترویج و تبلیغ کالا
- برنامه تصاحب کانال های عرضه
- برنامه ارتباط با مشتری
- تحلیل امکان پذیری
- فنی
- نمونه های مشابه
- تجربیات قبلی
- نتایج تحلیل آزمایشگاهی
- اسناد علمی پشتیبان
- تحلیل مالی
- مفروضات طرح (ظرفیت اسمی خط تولید، نرخ تنزیل، نرخ مالیات، نرخ مالیات بر درآمد، درصد بهره برداری از ظرفیت اسمی در هر سال و…)
- هزینههای طرح (هزینه منابع انسانی، هزینههای مربوط به استقرار، هزینه دستگاهها و تجهیزات مورد نیاز، هزینه موارد اولیه، هزینه استهلاک و… )
- میزان عرضه و بهای تمام شده (برآورد حجم امکان پذیر تولید در یک سال، قیمت تمام شده، بهای تمام شده محصول و…)
- برآورد نسبت به سرمایه مورد نیاز (سرمایه در گردش مورد نیاز، سرمایه مورد نیاز پیش از راه اندازی، سرمایه گذاری کل مورد نیاز و…)
- درآمدها و سوددهی طرح (فروش خالص، سود/زیان خالص و…)
- تحلیل های اقتصادی (نقطه سربه سری(ریالی، درصد، تعداد)، نرخ بازگشت داخلی، دوره برگشت سرمایه، ارزش خالص فعلی، تحلیل اثرگذاری تورم و…)
- قانونی
- قراردادها
- مجوزها
- ساختار قانونی کسب و کار
- سازمان داوری و نظارت
- شرایط لغو و اتمام
- زیست محیطی
- چارچوب اجرایی
- نیروی انسانی
- گانت پروژه (نقشه راه)
- ریسک های شناسایی شده طرح و برنامه مدیریت ریسک
- ساختار سازمانی و اجرایی
- پیوست ها
- اسناد علمی پشتیبان
- نمودارها
- جداول
- رزومه ها
- اسناد
در طرح پیشنهادی بالا ما تلاش کردیم تا ابعاد مختلفی که ممکن است در یک طرح تجاری مورد نیاز شما باشد را در قالب یک مجموعه ساختاریافته ارائه کنیم. برای استفاده از این عناوین به نکات زیر توجه کنید:
1- همانطور که در ابتدای مقاله به آن اشاره کردیم هدف از نگارش طرح کسب و کار و یا بیزینس پلن ها متفاوت است. ممکن است بخش هایی از طرح بالا مورد نیاز شما نباشد، یا این که بتوانید چند بخش را با هم ادغام کنید. از طرف دیگر، ممکن است بسته به نیازمندی شما لازم باشد که یک بخش مفصل تر و با جزئیات بیشتری ارائه شود و یا حتی به دو بخش مجزا تقسیم شود. پس پیش از هر چیز بر هدف خود و مشتری و مخاطب خود تمرکز کنید.
در بخش مالی معمولا نیاز به بررسی مجموعه ای از محاسبات استاندارد وجود دارد. اعداد و ارقام مالی که به شکل رایج برای انواع محصولات و پروژه ها گزارش می شود شکل مشخص و تیپ خاصی دارند. برای محاسبه این اعداد و ارقام و گزارش ان ها در بیزینس پلن و یا طرح کسب وکار سازمان های حرفه ای معمولا به سراغ نرم افزارهایی مانند کامفار می روند. این نرم افزار در صنعت پذیرفته شده و عناوین استانداردی را که در یک طرح تجاری یا بیزینس پلن لازم است را به شما ارائه می کند. علاوه بر این امکان محاسبه ساده تر این موارد از طریق یک فایل اکسل نیز وجود دارد. چنین فایل اکسلی را می توانید خودتان با صرف زمان و نوشتن فرمول های مورد نیاز گزارشتان بسازید. نمونه های ساخته شده آن نیز در اینترنت به فروش می رسد. ما نیز در فرمانا و در قالب محصول ماشین حساب کسب و کار یک فایل اکسل را ارائه کردهایم. ویژگی مهم این فایل آن است که در آن تلاش شده تا ورودی و خروجی و محاسبات نرم افزار کامفار را (تا حد امکان) به شما در قالب اکسل ارائه کند.
در نهایت امیدواریم که مطالب ارائه شده در این مقاله به شما در موفقیت کسب و کارتان کمک کند.
بسته ویژه بیزینس پلن
همهی تلاش ما در مجموعه فرمانا این است که شما بتوانید به شکل کارآمدتری از داده و شواهد در مدیریت استفاده کنید. به همین دلیل سه دسته از نیازمندی های هر تصمیم گیری داده محور، یعنی راهنماهای مدیریتی، دادههای تصمیم گیری و ابزارهای تصمیمگیری را در کنار هم برای شما فراهم آوردهایم. امیدواریم که استفاده از موارد زیر بتواند به شما در اتخاذ تصمیمات بهتر در نگارش بیزینس پلن (Business Plan) یاری رساند.