آزمایش طبیعی (Natural Experiment, in Policy Evaluation)
آزمایش طبیعی (Natural Experiment, in Policy Evaluation)
آزمایش طبیعی در ارزیابی خطمشی به وضعیتی گفته میشود که در آن دو گروه مشابه از افراد، مناطق یا واحدها بر اثر فرایندهای طبیعی یا رویدادهای بیرونی، نه از طریق طراحی آگاهانه پژوهشگر، به یک مداخله یا به یک گروه کنترل اختصاص مییابند. این فرایند واگذاری به نمونهگیری تصادفی شباهت دارد، هرچند کنترل آن در دست محقق نیست. پس از گذشت یک دوره زمانی، نتایج گروه مداخله با گروه کنترل مقایسه میشود تا آثار مداخله شناسایی شود.
در ادبیات ارزیابی خطمشی، این اصطلاح گاه با عنوان «آزمایش طبیعی خطمشی» نیز به کار میرود. با این حال، تفاوت آن با شبهآزمایش در آن است که در آزمایش طبیعی واگذاری واحدها به مداخله عمدتاً برآمده از شرایط طبیعی، جغرافیایی، تاریخی یا نهادی است، نه تصمیم آگاهانه پژوهشگر.
مفهوم آزمایش طبیعی
آزمایش طبیعی به پژوهشگر امکان میدهد تا بدون انجام تصادفیسازی، گروهی را که در معرض یک مداخله قرار گرفته است با گروهی مشابه که مداخله را دریافت نکرده است مقایسه کند. در این حالت، شرط اصلی آن است که دو گروه پیش از مداخله از نظر ویژگیهای مشاهدهپذیر و غیرقابل مشاهده تا حد ممکن یکسان باشند و تنها تفاوت آنها مواجهه با مداخله باشد. در صورت برقراری چنین شرایطی، تفاوت مشاهدهشده در پیامدها را میتوان به مداخله نسبت داد.
در خطمشیگذاری عمومی، آزمایش طبیعی بهویژه برای ارزیابی علی مداخلههایی به کار میرود که در آنها تصادفیسازی امکانپذیر، اخلاقی یا عملی نیست. برای نمونه، اجرای یک برنامه در یک استان و عدم اجرای آن در استان مشابه، زمینهای طبیعی برای مقایسه پیامدها فراهم میکند. این واگذاری غیرتصادفی اما نزدیک به طبیعی، به محققان اجازه میدهد تا از تغییرات موجود در خطمشی برای برآورد اثر استفاده کنند.
اهمیت آزمایش طبیعی در خطمشیگذاری
ارزیابی خطمشی عمومی نیازمند شناسایی رابطه علی میان مداخله و پیامد است. در بسیاری از موقعیتهای واقعی، امکان استفاده از کارآزمایی تصادفی کنترلشده وجود ندارد؛ زیرا سیاستها معمولاً در سطح کلان اجرا میشوند و پژوهشگر نمیتواند واحدها را بهصورت تصادفی به گروه مداخله و کنترل اختصاص دهد. آزمایش طبیعی در چنین شرایطی جایگزین مناسبی فراهم میکند و به سیاستپژوهان اجازه میدهد از تنوع موجود در اجرای خطمشی، مانند تفاوتهای منطقهای یا زمانی، برای استنتاج علی بهره بگیرند.
اهمیت آزمایش طبیعی در خطمشیگذاری به این دلیل است که شواهد حاصل از آن، در صورت رعایت فروض لازم، میتواند مبنای تصمیمگیری مبتنی بر شواهد قرار گیرد و به اصلاح یا تداوم برنامهها کمک کند. همچنین در شرایطی که اجرای آزمایش تصادفی از نظر سیاسی یا اخلاقی حساسیتبرانگیز است، استفاده از تغییرات طبیعی خطمشی راهی عملی برای ارزیابی فراهم میآورد.
آزمایش طبیعی در عمل
بهعنوان یک مثال فرضی، فرض کنید دولت برنامهای برای غربالگری سلامتی در یک استان اجرا میکند اما به دلیل محدودیت بودجه یا ظرفیت اداری، استان همجوار را در مرحله نخست پوشش نمیدهد. اگر دو استان از نظر ویژگیهای جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی مشابه باشند، مقایسه پیامدهای سلامتی در این دو استان پس از اجرای برنامه میتواند نشان دهد که تفاوت مشاهدهشده تا چه اندازه به برنامه غربالگری مربوط است. در این حالت، واگذاری استانها به مداخله و کنترل نتیجه شرایط بیرونی است و پژوهشگر فقط از این تغییر طبیعی برای ارزیابی استفاده میکند.
در عمل، محققان باید توجه داشته باشند که تفاوتهای پنهان میان گروهها یا واحدهای مورد مقایسه میتواند نتیجه را مخدوش کند. بنابراین استفاده از آزمایش طبیعی مستلزم تحلیل دقیق زمینه، بررسی روندهای پیشین و در صورت امکان ترکیب با روشهای آماری برای کنترل تفاوتهای باقیمانده است.
مفاهیم مرتبط
آزمایش طبیعی با چند مفهوم کلیدی در روششناسی ارزیابی خطمشی پیوند دارد. «کارآزمایی تصادفی کنترلشده» روشی است که در آن پژوهشگر واحدها را بهصورت تصادفی به گروه مداخله و کنترل اختصاص میدهد و استاندارد طلایی برای استنتاج علی شمرده میشود. در مقابل، آزمایش طبیعی از واگذاری غیرتصادفی اما طبیعی استفاده میکند. «شبهآزمایش» نیز به طرحهایی اشاره دارد که در آنها گروه مقایسه وجود دارد اما واگذاری بهصورت تصادفی نیست؛ هرچند واگذاری در شبهآزمایش ممکن است آگاهانه انتخاب شده باشد. همچنین «مطالعه مشاهدهای» و «تفاوت در تفاوتها» از جمله رویکردهای تحلیلی مرتبط با آزمایش طبیعی به شمار میروند.
منابع
این تعریف از کتاب واژهنامه خطمشیگذاری عمومی نوشته هاولت، رامش و پرل استخراج شده است. برای مطالعه بیشتر میتوانید به این منبع رجوع کنید.
ارجاع
Howlett, M., Ramesh, M., Perl, A., & Ferreira, E. H. X. (2022). Dictionary of public policy. Edward Elgar Publishing.