فاوا، نوآوری و عملکرد سازمان؛ مطالعهٔ شهرک صنعتی اهواز
فناوری اطلاعات و ارتباطات، یا فاوا، می‌تواند بخشی از شیوهٔ انجام کار در سازمان باشد؛ اما داشتن فناوری به‌تنهایی به معنی عملکرد بهتر نیست. مطالعه‌ای در شهرک صنعتی شمارهٔ یک اهواز، نقش نوآوری و کارآفرینی سازمانی را در ارتباط میان استفاده از فاوا و عملکرد بررسی کرده است.
پرسش پژوهش چه بود؟
رحیم قاسمیه، عبدالحسین نیسی و یونس حردانی، مدلی برای بررسی رابطهٔ فاوا و عملکرد سازمانی در شرکت‌های کوچک و متوسط ارائه کردند. تمرکز آن‌ها بر این بود که نوآوری و کارآفرینی سازمانی چه نقشی در روابط پیشنهادی مدل دارند.
در اینجا، نقش میانجی به یک رابطهٔ مشخص در مدل اشاره می‌کند. برای مثال، بررسی می‌شود آیا بخشی از ارتباط میان دو سازه از مسیر سازه‌ای دیگر می‌گذرد. صرف قرارگرفتن یک متغیر در مدل، تأییدشدن آن مسیر یا اثبات سازوکار علّی را نشان نمی‌دهد.
روش و دامنهٔ داده‌ها
پژوهش از نظر گردآوری داده‌ها، توصیفی و پیمایشی معرفی شده است. چکیدهٔ مقاله برای شهرک صنعتی شمارهٔ یک اهواز، نمونه‌ای ۲۱۰ نفری را گزارش می‌کند. بخش روش از انتخاب ۲۱۴ نفر نوشته است و در صفحهٔ بررسی‌شده روشن نمی‌کند این اختلاف به تعداد پاسخ‌های نهایی مربوط است یا نه. ابزار گردآوری، پرسش‌نامهٔ محقق‌ساخته بوده است. این اعداد به افراد اشاره دارند و نباید آن‌ها را تعداد شرکت‌های بررسی‌شده دانست.
روابط پیشنهادی با نرم‌افزار SmartPLS نسخهٔ ۳٫۳ تحلیل شده‌اند. چکیده همچنین از تحلیل چندگروهی نام می‌برد، اما جزئیات همهٔ گروه‌ها و تک‌تک مسیرها را ارائه نمی‌کند. برای بازسازی مدل یا استفاده از پرسش‌نامه، مراجعه به متن کامل لازم است.
یافته‌های گزارش‌شده
در جدول ۳ مقاله، از ۱۵ فرضیه، ۹ فرضیه تأیید و ۶ فرضیه رد شده‌اند. تعداد ۱۵ با چکیدهٔ فارسی همخوان است؛ چکیدهٔ انگلیسی تعداد کل را ۱۶ نوشته است. بنابراین، نمی‌توان نتیجه گرفت تمام روابط یا همهٔ نقش‌های میانجی مورد انتظار پژوهشگران تأیید شده است.
نویسندگان در چکیده و متن، از تبیین حدود ۵۲ درصد تغییرات عملکرد سخن گفته‌اند. در صفحهٔ ۴۱۲، نثر مقاله برای ضریب تعیین عملکرد عدد ۰٫۵۱۳ را ذکر می‌کند، اما جدول ۲ همان صفحه در ستون R² عدد ۰٫۳۱۵ دارد. این ناسازگاری با مرور حاضر رفع نشده است؛ بنابراین، عدد گزارش‌شده را نباید شاخصی با صحت مستقلِ تأییدشده دانست.
صرف‌نظر از این اختلاف، سهم تبیین واریانس با درصد بهبود عملکرد تفاوت دارد. از عبارت «۵۲ درصد» نمی‌توان افزایش ۵۲ درصدی عملکرد پس از خرید فناوری یا تضمین دقت پیش‌بینی در سازمان‌های دیگر را نتیجه گرفت.
چگونه نتیجه را تفسیر کنیم؟
برداشت نویسندگان این است که استفادهٔ نوآورانه از فاوا و توجه به کارآفرینی سازمانی می‌تواند در اثربخشی آن اهمیت داشته باشد. این برداشت در چارچوب مدل پیمایشی مطالعه مطرح شده است؛ برای تعیین اثر اجرای یک پروژهٔ فناوری، باید وضعیت پیش از اجرا، مقایسهٔ مناسب و تغییرات هم‌زمان نیز بررسی شوند.
از این پژوهش نمی‌توان دربارهٔ بازده مالی یک نرم‌افزار مشخص یا اثر فناوری‌های تازه‌ای که در مطالعه آزموده نشده‌اند حکم داد. حتی معنای عملکرد باید با شاخص‌های واقعی پژوهش سازگار باشد؛ عملکرد مالی، عملیاتی و برداشت پاسخ‌دهندگان از عملکرد لزوماً یک سنجه نیستند.
درس این نمونه برای طراحی ارزیابی
پیش از سنجش اثر فاوا، مشخص کنید چه تغییری در کار انتظار دارید، نوآوری چه جایگاهی در این مسیر دارد و عملکرد با چه داده‌ای سنجیده می‌شود. سپس میان سازگاری یک مدل با داده‌های پرسش‌نامه و اثر مشاهده‌شدهٔ یک مداخله تمایز بگذارید. این تفکیک، کاربرد نتایج را دقیق‌تر می‌کند.
منبع مطالعه
قاسمیه، رحیم؛ نیسی، عبدالحسین؛ و حردانی، یونس. «ارزیابی اثر میانجی نوآوری و کارآفرینی سازمانی بر رابطهٔ میان فاوا و بهبود عملکرد سازمان: مطالعهٔ موردی شهرک صنعتی شمارهٔ یک اهواز». توسعهٔ کارآفرینی، دورهٔ ۱۳، شمارهٔ ۳، ۲۰۲۰، صفحات ۴۰۱–۴۱۹. شناسهٔ DOI: 10.22059/jed.2020.302220.653349.