شایستگی مدیران؛ گزارش کانون‌های ارزیابی در ۱۴۰۳
گزارش «تحلیل نظارتی بر استقرار کانون‌های ارزیابی مدیران مبتنی بر مدل شایستگی در نظام اداری» تجربهٔ اجرای سیاست ارزیابی شایستگی مدیران را بررسی می‌کند. این گزارش نظارتیِ دفتر مطالعات مدیریت مرکز پژوهش‌های مجلس، با شمارهٔ ۱۹۸۶۷ در ۱۲ تیر ۱۴۰۳ منتشر شده است. این معرفی بر خلاصهٔ رسمی گزارش استوار است و یافته‌ها و پیشنهادهای آن را به همان زمان و دامنه محدود می‌کند.
چه سیاستی موضوع گزارش بود؟
طبق خلاصه، سازمان اداری و استخدامی کشور در سال ۱۳۹۶ دستورالعمل ارزیابی و توسعهٔ شایستگی‌های عمومی مدیران حرفه‌ای را به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ کرد. هدف از استقرار کانون‌های ارزیابی در این سیاست، ارتقای شایسته‌سالاری بود. گزارش، نحوهٔ طراحی و اجرای این سیاست را نقد می‌کند؛ موضوع آن برآورد عددی شایستگی هر مدیر یا مقایسهٔ نمرهٔ مدیران نیست.
خلاصهٔ گزارش چه چالش‌هایی را مطرح می‌کند؟
براساس ارزیابی نویسندگان گزارش، کانون‌ها به توفیق مورد انتظار در ارتقای شایسته‌سالاری نرسیده‌اند. خلاصه دو مسئلهٔ اصلی را برجسته می‌کند:
طراحی مدل عمومی واحد: گزارش به‌کارگیری یک مدل شایستگی عمومی برای همهٔ مشاغل در تمام دستگاه‌ها را، به‌جای تدوین استانداردهای ارزیابی، از ضعف‌های علمی طراحی می‌داند. این نقد به مدل و سیاست بررسی‌شده مربوط است؛ از آن نمی‌توان نتیجه گرفت که هر نوع شایستگی مشترک یا هر مدل عمومی در همهٔ موقعیت‌ها نامعتبر است.
گستردگی دامنهٔ اجرا: نویسندگان ارزیابی شایستگی مدیران حرفه‌ای را با آن گستردگی، تکلیفی فراتر از ظرفیت علمی و اجرایی موجود در زمان بررسی توصیف می‌کنند. خلاصه، تعداد مدیران، ارزیابان، هزینه‌ها یا درصد تحقق تکلیف را ارائه نمی‌کند.
این‌ها یافته‌ها و داوری‌های گزارش نظارتی‌اند. خلاصه روش گردآوری شواهد و اندازهٔ اثر سیاست را توضیح نمی‌دهد؛ بنابراین نمی‌توان از آن به‌طور دقیق تعیین کرد که هر مشکل چه سهمی در نتیجه داشته است. ادعاهایی مانند اجرای صوری، حضور ارزیابان غیرمتخصص یا مقدار هدررفت منابع نیز در خلاصه گزارش نشده‌اند.
چه اصلاحاتی پیشنهاد شده است؟
گزارش پیشنهادهایی در بازه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت ارائه می‌کند. خلاصه از طراحی روش‌ها و ابزارهای ترکیبی برای ارزیابی کارکنان و اکتفا نکردن به کانون ارزیابی در انتصاب مدیران نام می‌برد؛ اما فهرست دقیق ابزارها و تخصیص هر اقدام به یک بازهٔ زمانی را مشخص نمی‌کند.
همچنین پیشنهاد می‌کند امتیازات انحصاری مرکز آموزش مدیریت دولتی در ارزیابی مدیران میانی و ارشد لغو شود و این مرکز در جایگاه تنظیم‌گر مؤسسه‌های ارزیابی، بر آزمون‌های صلاحیت حرفه‌ای ارزیابان و رتبه‌بندی مؤسسه‌ها تمرکز کند. این بخش، پیشنهاد نویسندگان در سال ۱۴۰۳ است؛ بیان آن به معنای تصویب، اجرای بعدی یا اثبات اثربخشی این تغییرات نیست.
مرز استفاده از این گزارش کجاست؟
این مورد، نمونه‌ای از بررسی خودِ سیاست ارزیابی است: داشتن ابزار سنجش شایستگی با اجرای مناسب آن یکسان نیست. بااین‌حال، خلاصهٔ رسمی برای تعیین اعتبار پیش‌بینی همهٔ کانون‌های ارزیابی یا تجویز یک روش جایگزین کافی نیست. وضعیت پس از تاریخ گزارش، مقررات جاری و عملکرد کنونی نهادها نیز در این مرور بررسی نشده‌اند.
منبع گزارش
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات مدیریت. «تحلیل نظارتی بر استقرار کانون‌های ارزیابی مدیران مبتنی بر مدل شایستگی در نظام اداری». شمارهٔ مسلسل ۱۹۸۶۷، ۱۲ تیر ۱۴۰۳. تهیه و تدوین: نورعلی عبداللهی و سیدمجتبی شهرآئینی؛ مدیر مطالعه: سیدمجتبی شهرآئینی. صفحهٔ گزارش و خلاصهٔ رسمی مرکز پژوهش‌های مجلس.