افشای داوطلبانه و عدم تقارن اطلاعاتی؛ مطالعهٔ بورس تهران
افشای داوطلبانهٔ اطلاعات، ارائهٔ اطلاعاتی فراتر از حداقل الزامات افشاست. بااین‌حال، رابطهٔ افشا با عدم تقارن اطلاعاتی را باید با توجه به نوع اطلاعات، سنجهٔ مورد استفاده و شرایط مطالعه بررسی کرد. یک پژوهش دربارهٔ شرکت‌های بورس تهران نشان می‌دهد چرا نمی‌توان نتیجهٔ همهٔ سنجه‌ها را یکسان فرض کرد.
مطالعهٔ ۸۴ شرکت در بورس تهران
حمید تابلی، مسلم مرادزاده، مسعود کاشی، زهره دروهی و وحید حسینی طباطبایی، رابطهٔ کیفیت افشا و افشای داوطلبانه را با عدم تقارن اطلاعاتی در ۸۴ شرکت طی سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵ بررسی کردند. پژوهش بر اطلاعات تاریخی شرکت‌ها و رگرسیون پانل تکیه دارد. در آن، شش فرضیه برای دو متغیر افشا و سه سنجهٔ عدم تقارن اطلاعاتی آزمون شده است.
این پژوهش، تحلیل رابطهٔ متغیرها در یک نمونهٔ تاریخی است. استفاده از داده‌های پانل، به‌تنهایی به معنی شناسایی اثر علّی افشا یا ارزیابی اثربخشی یک مقررات تازه نیست؛ برای چنین نتیجه‌ای باید فرض‌های شناسایی و توضیح‌های رقیب نیز بررسی شوند.
سه سنجه چه تفاوتی دارند؟
نویسندگان از فاصلهٔ قیمت پیشنهادی خرید و فروش، نقدشوندگی سهام و خطای پیش‌بینی سود به‌عنوان سنجه‌های جانشین استفاده کرده‌اند. این متغیرها مشاهدهٔ مستقیم همهٔ اطلاعات خصوصی معامله‌گران نیستند و هرکدام تعریف محاسباتی مشخصی در پژوهش دارند.
برای نمونه، سنجهٔ نقدشوندگی در صفحهٔ ۲۱۴ مقاله بر تعداد دفعات معامله و تعداد سهام منتشرشده استوار است. بنابراین، نتیجهٔ مربوط به آن را نباید بی‌توضیح به همهٔ تعریف‌های نقدشوندگی، مانند امکان فروش هر حجم سهام بدون تغییر محسوس قیمت، تعمیم داد. خطای پیش‌بینی سود نیز با سنجه‌ای که مقاله تعریف کرده بررسی شده است؛ تعبیر آن به هر نوع خطای تحلیل‌گران دقیق نیست.
نتیجهٔ جدول‌های اصلی چه بود؟
در جدول‌های ۵ و ۸، ضریب متغیر افشای داوطلبانه و ضریب متغیر رتبهٔ کیفیت افشا در مدل نقدشوندگی، منفی و از نظر آماری معنادار گزارش شده‌اند. پس این مطالعه را نمی‌توان شاهد ساده‌ای بر «افشای بیشتر، نقدشوندگی بیشتر» معرفی کرد. نتیجه باید همراه با تعریف و کدگذاری همان متغیرها و محدودیت نمونه خوانده شود.
برای فاصلهٔ قیمت خرید و فروش و خطای پیش‌بینی سود، جدول‌های مربوط رابطهٔ معناداری با دو متغیر افشا نشان نمی‌دهند. نامعناداری به معنی اثبات نبود هرگونه رابطه نیست؛ نتیجه به برآورد، داده‌ها و میزان عدم‌قطعیت همان آزمون وابسته است.
برای گزارش این یافته‌ها، جدول‌های اصلی فارسی مبنا قرار گرفته‌اند. در جمع‌بندی مقاله و چکیدهٔ تفصیلی، برای یکی از فرضیه‌ها مقدار احتمال با تعبیر نامعناداری ناسازگار است؛ جدول ۷، صفحهٔ ۲۲۱، مقدار ۰٫۸۵۲۴ را برای متغیر رتبهٔ کیفیت افشا گزارش می‌کند که با نتیجهٔ نامعناداری سازگار است.
از یافتهٔ پژوهش تا تصمیم دربارهٔ افشا
یافتهٔ یک سنجه را نباید به کاهش قطعی عدم تقارن اطلاعاتی در همهٔ ابعاد تبدیل کرد. همچنین، توضیح‌هایی مانند ضعف ساختار بازار، دستکاری قیمت یا کاهش اعتماد، با صرف مشاهدهٔ یک ضریب اثبات نمی‌شوند. برای انتخاب میان این توضیح‌ها، شواهد و آزمون‌های جداگانه لازم است.
نویسندگان در پایان بر شفافیت اطلاعات شرکت‌ها تأکید می‌کنند. این توصیه باید از نتیجهٔ آماری تفکیک شود: پژوهش، اثر اجرای یک مشوق افشا، تغییر قانون یا آموزش سرمایه‌گذاران را جداگانه ارزیابی نکرده است. الزامات جاری افشا نیز باید از مقررات رسمی همان دوره بررسی شود.
برای استفاده از این مورد در ارزیابی، ابتدا نوع افشا، شیوهٔ امتیازدهی آن و پیامد مورد انتظار را مشخص کنید؛ سپس ببینید آیا سنجهٔ انتخاب‌شده واقعاً با آن پیامد متناسب است. مقایسهٔ چند سنجه می‌تواند اختلاف نتیجه‌ها را آشکار کند، اما به‌خودی‌خود اعتبار علّی یا جامعیت یک مدل را تضمین نمی‌کند.
منبع
تابلی، حمید؛ مرادزاده، مسلم؛ کاشی، مسعود؛ دروهی، زهره؛ حسینی طباطبایی، وحید. (۱۳۹۷). «بررسی تاثیر کیفیت افشا و افشای داوطلبانه اطلاعات بر عدم تقارن اطلاعاتی در بورس اوراق بهادار تهران». پژوهش‌های مدیریت عمومی، سال یازدهم، شمارهٔ ۴۲، زمستان، ۲۰۱–۲۲۸. DOI: 10.22111/jmr.2019.4522. مبنای گزارش نتایج: جدول‌های ۴ تا ۹، صفحات ۲۱۸ تا ۲۲۳ نسخهٔ اصلی ناشر.