سؤال و فرضیهٔ تحقیق؛ هم‌راستایی با هدف، متغیر و روش
سؤال تحقیق می‌گوید چه چیزی را می‌خواهید بدانید؛ فرضیه، پاسخ یا رابطهٔ مورد انتظار را به‌صورت گزاره‌ای قابل بررسی بیان می‌کند. هدف پژوهش، داده و روش باید با آن‌ها هم‌راستا باشند. صرف اضافه‌کردن «آیا» به یک جمله یا نوشتن «تأثیر معنادار دارد»، سؤال و فرضیهٔ مناسبی نمی‌سازد.
سؤال، هدف و فرضیه چه نقشی دارند؟
هدف، کاری است که پژوهش برای رسیدن به پاسخ دنبال می‌کند. سؤال، ابهام مشخص را صورت‌بندی می‌کند. فرضیهٔ پژوهشی، در مطالعه‌ای که برای آزمودن چنین گزاره‌ای طراحی شده، انتظار نظری را بیان می‌کند. راهنمای باروگا و همکار دربارهٔ سؤال‌ها و فرضیه‌ها، بر اتصال این اجزا به طرح پژوهش تأکید دارد.
هر مطالعه‌ای به فرضیهٔ جهت‌دار از پیش نوشته‌شده نیاز ندارد. در یک مطالعهٔ کیفی اکتشافی ممکن است سؤال باز و روشن، متناسب با رویکرد، محور کار باشد. در مقابل، اگر قصد آزمون یک رابطه را دارید، انتظار، متغیرها و منطق آن را پیش از دیدن نتیجه مشخص کنید.
سه سؤال متفاوت، سه نیاز متفاوت
| نوع سؤال در مثال فرضی | هدف | فرضیه یا انتظار | داده و مسیر بررسی | حد نتیجه |
|---|---|---|---|---|
| در جامعهٔ تعریف‌شده، چه نسبتی از کارکنان مسیر پیگیری درخواست را می‌شناسند؟ | برآورد یک نسبت | الزامی نیست انتظار جهت‌دار بسازیم؛ هدف برآورد است. | تعریف جامعه و سنجه، طرح نمونه‌گیری و برآورد همراه با دقت | برآورد به پوشش و طرح نمونه و اندازه‌گیری وابسته است. |
| وضوح نقش با رضایت از فرایند ورود چه رابطه‌ای دارد؟ | بررسی رابطه در زمینهٔ مشخص | فقط با پشتوانهٔ نظری می‌توان انتظار جهت و شکل رابطه را نوشت؛ اینجا چنین پشتوانه‌ای ادعا نشده است. | تعریف و سنجش دو مفهوم و تحلیل متناسب با نوع رابطه و داده | رابطهٔ مشاهده‌ای به‌تنهایی اثر علّی نیست. |
| کارکنان تازه‌وارد دریافت بازخورد را چگونه تجربه می‌کنند؟ | فهم تجربه و معنای آن | پاسخ و مضمون را از قبل به داده تحمیل نمی‌کنیم. | دادهٔ کیفی و منطق نمونه و تحلیل سازگار با رویکرد | تفسیر زمینه‌مند؛ نه برآورد فراوانی در کل جامعه |
این ماتریس آموزشی، نسخهٔ نهایی طرح یا ابزار سنجش نیست. برای سطر دوم، فرضیهٔ علمی را تا پیش از خواندن پشتوانهٔ رابطه، قطعی نمی‌نویسیم.
فرضیهٔ پژوهشی با فرض صفر یکی نیست
فرضیهٔ پژوهشی دربارهٔ انتظار علمی شماست؛ فرض صفر، بخشی از صورت‌بندی آزمون آماری مشخص است. برای نمونه، در آزمون رابطه ممکن است فرض صفر به صفر بودن یک ضریب جامعه مربوط باشد. نام ضریب و معنای صفر باید با روش انتخاب‌شده روشن شود.
نتیجهٔ غیرمعنادار، اثبات نبودِ هر رابطه یا برابری قطعی نیست. مقدار p هم احتمال درست‌بودن فرض صفر را نمی‌دهد. صورت‌بندی فرض‌ها را همراه با طراحی، اندازهٔ اثر و عدم‌قطعیت بخوانید؛ فقط مرز یک عدد را گزارش نکنید. این تمایز در بیانیهٔ انجمن آمار آمریکا دربارهٔ مقدار p توضیح داده شده است.
از فعل سؤال تا ادعای نتیجه فاصله هست
«چه رابطه‌ای دارند؟ »، «تجربه چگونه است؟ » و «مداخله چه اثری دارد؟ » یک درخواست نیستند. اگر سؤال شما اثر علّی می‌خواهد، باید نشان دهید طرح چگونه تبیین‌های رقیب و عوامل مخدوش‌کننده را مدیریت می‌کند. نوشتن واژهٔ «تأثیر» در عنوان یا انتخاب نرم‌افزار پیچیده این مشکل را حل نمی‌کند.
راهنمای تمرکز پژوهش دانشگاه ملی استرالیا نیز می‌گوید نحوهٔ ساختن سؤال، بر مسیر پاسخ و روش اثر دارد. بنابراین قبل از انتخاب آزمون، خود سؤال را بازبینی کنید.
سؤال را بازبینی کنیم
پرسش مبهم فرضی: «هوش مصنوعی چه تأثیری بر موفقیت دارد؟ » مشخص نیست کدام کاربرد، موفقیتِ چه کسی، در چه دوره‌ای و با چه داده‌ای منظور است.
صورت محدودتر برای بررسی اولیه: «دانشجویان یک دورهٔ مشخص، بازبینی پیش‌نویس خود با ابزار هوش مصنوعی را چگونه تجربه می‌کنند؟ » این سؤال برای مطالعهٔ تجربه‌هاست؛ هنوز اثربخشی ابزار بر کیفیت علمی را نمی‌سنجد. اگر هدف اصلی کیفیت علمی باشد، باید تعریف پیامد و طرح مقایسهٔ متناسب جداگانه ساخته شود.
پیش از گردآوری داده، ماتریس را یک بار کامل بخوانید
- برای هر هدف، سؤال مرتبطی وجود دارد؟
- برای هر سؤال، داده و روش روشن و شدنی داریم؟
- فرضیه از منبع و استدلال آمده یا بعد از دیدن نتیجه ساخته شده است؟
- واحد تحلیل، جامعه، زمان و معنای متغیرها معلوم‌اند؟
- نتیجهٔ مورد انتظار از توان طرح جلوتر نرفته است؟
اگر سؤال در جریان طراحی تغییر کرد، هدف، داده و روش را هم بازبینی و تغییر را ثبت کنید. سؤال تازه را به ماتریس قدیمی نچسبانید؛ انسجام طرح با یک واژه درست نمی‌شود.
منابع
- Barroga & Matanguihan (2022), A Practical Guide to Writing Quantitative and Qualitative Research Questions and Hypotheses in Scholarly Articles؛ DOI: 10.3346/jkms.2022.37.e121
- ANU, Focusing research proposals
- ASA (2016), Statement on Statistical Significance and P-Values